भाडे करार

 

भाडे करार म्हणजे मालमत्तेचा मालक (घरमालक) आणि भाडेकरू यांच्यातील एक लेखी करार आहे, ज्याद्वारे भाडेकरूला ठराविक कालावधीसाठी मालमत्तेचा वापर करण्याचा अधिकार मिळतो. या करारात भाड्याची रक्कम, कालावधी, सुरक्षा ठेव, देखभाल शुल्क आणि इतर अटी व शर्ती स्पष्टपणे नमूद केल्या जातात.

भाडे कराराचे महत्त्व:

• कायद्याची सुरक्षा: लेखी करारामुळे दोन्ही पक्षांना कायदेशीर संरक्षण मिळते, ज्यामुळे वाद निर्माण झाल्यास न्यायालयीन प्रक्रिया सुलभ होते.
• स्पष्टता: करारातील अटी आणि शर्ती स्पष्टपणे नमूद केल्याने दोन्ही पक्षांना त्यांच्या अधिकार आणि जबाबदाऱ्या समजून घेता येतात.
• नोंदणीची आवश्यकता: महाराष्ट्रात भाडे करार ११ महिन्यांपेक्षा जास्त कालावधीसाठी केल्यास नोंदणी करणे आवश्यक आहे. नोंदणी न केल्यास, भाडेकरूला भाडे नियंत्रण कायद्याचे संरक्षण मिळत नाही, परंतु मालकाला त्याचा लाभ मिळू शकतो.

भाडे करार कसा करावा:

·      मुद्रांक शुल्क आणि नोंदणी शुल्क भरणे: कराराच्या कालावधी आणि भाड्याच्या रकमेवर आधारित मुद्रांक शुल्क भरावे लागते. नोंदणी शुल्कही संबंधित प्राधिकरणाकडे भरावे लागते.

·      आवश्यक कागदपत्रे तयार करणे: भाडेकरू आणि मालकाचे ओळखपत्र, पत्त्याचा पुरावा, मालमत्तेचे दस्तऐवज आणि इतर आवश्यक कागदपत्रे तयार ठेवावीत.

·      कराराची नोंदणी: संबंधित उपनिबंधक कार्यालयात जाऊन कराराची नोंदणी करावी. ऑनलाइन नोंदणीची सुविधा देखील उपलब्ध आहे.

भाडे कराराचे नमुना स्वरूप:

भाडे करारामध्ये खालील महत्त्वाच्या बाबींचा समावेश असावा.

 

1.**भाड्याची रक्कम**: भाड्याची मासिक रक्कम किती आहे हे स्पष्टपणे नमूद केले पाहिजे. तसेच, भाडे भरण्याची देय तारीख कोणती आहे हेही स्पष्ट केले पाहिजे.

 

2. **कराराचा कालावधी**: करार किती काळासाठी आहे हे स्पष्ट केले पाहिजे. उदाहरणार्थ, 11 महिने, 1 वर्ष किंवा त्याहून अधिक काळासाठी.

 

3. **भाडेवाढ**: कराराच्या कालावधीत भाड्यात वाढ होणार की नाही आणि ती किती टक्के होईल हे स्पष्ट केले पाहिजे. उदाहरणार्थ, दरवर्षी 5% किंवा 10% भाडेवाढ.

 

4. **सुरक्षा रक्कम (Security Deposit)**: भाडेकरूकडून मालकाकडे सुरक्षा रक्कम किती घेतली जाते हे स्पष्ट केले पाहिजे. ही रक्कम सहसा 2-3 महिन्यांच्या भाड्याइतकी असते.

 

5. **मेंटेनन्स खर्च**: फ्लॅटच्या मेंटेनन्सचा खर्च भाड्यात समाविष्ट आहे की नाही हे स्पष्ट केले पाहिजे. जर मेंटेनन्स खर्च वेगळा असेल तर तो किती आहे हेही नमूद केले पाहिजे.

 

6. **वीज, पाणी आणि इतर उपयोगिता खर्च**: वीज बिल, पाणी बिल आणि इतर उपयोगिता खर्च भाडेकरू किंवा मालक कोण भरेल हे स्पष्ट केले पाहिजे.

 

7. **पार्किंग**: पार्किंगची सोय आहे की नाही आणि त्यासाठी अतिरिक्त शुल्क आहे की नाही हे स्पष्ट केले पाहिजे.

 

8. **फ्लॅटमधील सामान**: फ्लॅटमध्ये दिलेल्या सामानाची यादी करारात नमूद केली पाहिजे. उदाहरणार्थ, फर्निचर, एसी, फ्रिज इत्यादी.

 

9. **कराराची नोंदणी**: भाडे करार नोंदणीकृत आहे की नाही हे तपासले पाहिजे. नोंदणीकृत करार कायदेशीरदृष्ट्या अधिक सुरक्षित असतो.

 

10. **कराराचे नुकसान आणि दुरुस्ती**: फ्लॅटमध्ये कोणत्याही प्रकारचे नुकसान झाल्यास त्याची दुरुस्ती कोण करेल हे स्पष्ट केले पाहिजे.

 

11. **कराराचे समाप्तीचे नियम**: करार कसा समाप्त करता येईल, त्यासाठी किती दिवसांची सूचना देणे आवश्यक आहे हे स्पष्ट केले पाहिजे.

 

12.**नोटीस किंवा लॉक-इन वेळ**

काही वेळा घरमालक किंवा भाडेकरूला वैयक्तिक कारणास्तव वेळ संपण्याआधीच करार मोडावा लागतो. अशा वेळी करारनाम्यात नोटीस किंवा लॉक-इन टाईमचाही उल्लेख असावा. साधारणपणे नोटीसचा कालावधी एक महिना असतो, जो दोन्ही पक्षांना समानपणे लागू होतो.

 

13.**निर्बंध किंवा अटी**

हे लक्षात घेतले पाहिजे की काही घरमालक भाडेकरूंवर विविध निर्बंध लादतात, जसे की पाळीव प्राण्यांना परवानगी न देणे आणि सोसायटीच्या पार्किंगमध्ये पार्किंग करणे. करारापूर्वी या बाबींवर सखोल चर्चा व्हायला हवी. तथापि, भाडेकरू अवाजवी निर्बंधांवर आक्षेप घेऊ शकतात, जसे की भाड्याच्या कालावधीत पासपोर्टसाठी अर्ज करण्यास परवानगी न देणे.

 

14.**दुरुस्ती आणि देखभाल**

जेव्हा आपण भाडे करार करता तेव्हा आपण दुरुस्ती आणि देखभालीसंदर्भातील अटी निश्चितपणे तपासल्या पाहिजेत. भाड्याच्या मालमत्तेत स्थलांतरित होण्यापूर्वी आपण घरमालकाला किती सुरक्षा देणे आवश्यक आहे याकडेही आपण विशेष लक्ष दिले पाहिजे.

15.**जुनी करप्रणाली**

भाडे करारात टॅक्स लाभ न मिळाल्यास. जुन्या करप्रणालीनुसार प्राप्तिकर कायदा १० (१३ अ) अंतर्गत भाडे कराराद्वारे करसवलती मिळतात. टॅक्स डिडक्शन बेनिफिटचा लाभघेण्यासाठी तुम्हाला तुमची सॅलरी स्लिप सबमिट करावी लागेल. एचआरएच्या गुणोत्तराच्या आधारे टॅक्स सवलत दिली जाते.

 भाडे करारावर स्वाक्षरी करण्यापूर्वी वरील सर्व बाबींची नीटपणे तपासणी करावी. कोणत्याही प्रकारचा संशय असल्यास कायदेशीर सल्लागाराचा सल्ला घ्यावा. यामुळे भविष्यात होऊ शकणाऱ्या समस्यांपासून बचाव होऊ शकतो.

*भाडे कराराचे विविध प्रकार असू शकतात, जे मुख्यत: भाड्याच्या स्वरूपावर, मुदतीवर, आणि संबंधित किमतीवर आधारित असतात. खाली काही सामान्य प्रकार दिले आहेत.

1. आस्थापना भाडे करार (Residential Lease Agreement)

• वर्णन: घर किंवा फ्लॅट यांसारख्या निवासस्थानी भाडेकरूला राहण्यासाठी दिले जाते.
• मुदत: हे करार सामान्यत: १ वर्ष किंवा त्यापेक्षा अधिक कालावधीसाठी असतात.
• विशेषता: भाडेकरूच्या निवासाची अटी, वीज, पाणी यासंबंधी देखरेख याबाबत नियम असतात.

2. व्यावसायिक भाडे करार (Commercial Lease Agreement)

• वर्णन: व्यवसायासाठी वापरण्याच्या हेतूने कार्यालये, दुकाने, गोदामे इत्यादी भाड्याने दिली जातात.
• मुदत: हे करार साधारणपणे दीर्घकालीन असतात, जसे ५ वर्षे किंवा अधिक.
• विशेषता: भाडे, देखभाल आणि देखरेख यांसारख्या बाबी अधिक स्पष्ट असतात.

3. कमी कालावधीचे भाडे करार (Short-term Lease Agreement)

• वर्णन: काही महिन्यांच्या कालावधीसाठी घर किंवा मालमत्ता भाड्याने दिली जाते.
• मुदत: साधारणत: ६ महिने किंवा १ वर्षापेक्षा कमी.
• विशेषता: साधारणत: कुटुंब किंवा व्यक्तींच्या तात्पुरत्या वसतीसाठी वापरले जाते.

4. गृहस्थली भाडे करार (Rent Agreement for Flats/Houses)

• वर्णन: भाडेकरू आपल्या परिवारासह घरामध्ये राहण्यासाठी घर भाड्याने घेतो.
• मुदत: १ ते ५ वर्षे किंवा त्यापेक्षा कमी.
• विशेषता: घराची देखभाल, सुरक्षा, भाडे भरण्याची वेळ आणि शर्ती ठरविल्या जातात.

5. सुरक्षा डिपॉझिट आधारित भाडे करार (Security Deposit Based Lease)

• वर्णन: घरमालक भाडेकरूपासून सुरक्षा डिपॉझिट घेतो. हे डिपॉझिट कधीकधी कराराच्या मुदतीनंतर परत केले जाते.
• मुदत: लहान किंवा दीर्घकालीन असू शकते.
• विशेषता: भाडेकरू घर किंवा मालमत्तेची निगा राखून ठेवण्यासाठी, तेव्हा घरमालकाला हक्क असतो.

6. सातत्यपूर्ण भाडे करार (Periodic Lease Agreement)

• वर्णन: यामध्ये भाडेकरू आणि घरमालक यांचे कराराचे नूतनीकरण साधारणत: मासिक, तिमाही किंवा वार्षिक पद्धतीने होते.
• मुदत: लवकर लवकर नूतनीकरण होणारा करार.
• विशेषता: भाडेकरू किंवा घरमालक दोन्ही बाजूंच्या सहमतीने ते नूतनीकरण करू शकतात.

6. आंशिक भाडे करार (Sub Lease Agreement)

• वर्णन: भाडेकरू त्याच्या भाड्याच्या जागेचा काही भाग दुसऱ्या व्यक्तीला भाड्याने देतो.
• मुदत: वरील भाडे कराराच्या आधारावर.
• विशेषता: घरमालकाच्या सहमतीने भाडेकरू काही परिसर भाड्याने देतो.